Veel neurodivergente mensen voelen het al vroeg: waarom herkaderen levenslang verschil maakt

Veel neurodivergente mensen (zoals mensen met ADHD, autisme/ASS of hoogbegaafdheid) vertellen later in therapie iets dat opvallend consistent is: “Ik wist het eigenlijk al als kind.” Niet als een duidelijke diagnose, maar als een onderstroom. Een gevoel van anders zijn. Van net niet mee zijn. Van harder moeten proberen om hetzelfde te bereiken. En vooral: van niet goed kunnen uitleggen waarom.

Als je als kind iets voelt maar geen taal hebt om het te benoemen, ga je betekenis geven met de stukjes die je wél hebt. En die betekenis is zelden mild.

Ik wist het eigenlijk al als kind.

Het stille verhaal dat veel kinderen meemaken

Kinderen zijn betekenisgevers. Ze zoeken verklaringen om grip te krijgen op wat er gebeurt. Als je vaak te horen krijgt dat je “te druk” bent, “te gevoelig”, “te traag”, “te chaotisch”, “te intens” of “te afgeleid”, dan wordt dat niet alleen feedback op gedrag. Het wordt een boodschap over wie je bent.

Zonder kader ontstaat er al snel een intern verhaal zoals:

• Er is iets mis met mij.

• Ik ben te veel.

• Ik ben niet genoeg.

• Ik doe het altijd fout.

• Anderen kunnen dit wél, dus het ligt aan mij.

Dat zijn zware conclusies voor een kinderhart. En toch zijn het vaak precies die zinnen die neurodivergente volwassenen later woord voor woord herkennen.

Waarom “er is iets mis met mij” zo hardnekkig wordt

Een kind dat zich anders voelt, probeert meestal eerst te compenseren.

• Het gaat extra zijn best doen (en raakt uitgeput).

• Het gaat zich aanpassen (en verliest zichzelf).

• Het gaat maskeren (en leert: mijn echte ik is niet welkom).

• Of het gaat in verzet (en krijgt nog meer negatieve labels).

Wat je vaak ziet: het probleem is niet enkel de neurodivergentie, maar het gebrek aan veilige uitleg en afgestemde steun. Als de omgeving vooral corrigeert in plaats van begrijpt, dan wordt het zelfbeeld gebouwd op schaamte.

En schaamte is plakkerig. Het hecht zich niet aan één situatie, maar aan je identiteit.

Het verschil tussen een label en een kader

Soms zijn mensen bang dat een diagnose “een label” is dat vastzet. Dat begrijp ik. Maar in de praktijk zie ik vaak het omgekeerde: het ontbreken van een kader maakt dat een kind zichzelf gaat labelen en dat label is meestal veel harder.

Een helpend kader zegt niet: “Jij bent je diagnose.” Het zegt: “Er is een verklaring voor hoe jouw brein prikkels verwerkt, emoties regelt, informatie ordent en verbinding maakt. En daar hoort ondersteuning bij.”

Dat is een wereld van verschil.

Tijdig herkaderen: een beschermende factor voor het zelfbeeld

Wanneer neurodivergentie tijdig en warm wordt herkaderd, gebeurt er iets essentieels:

1. Het kind leert: ik ben niet kapot.

2. Het kind leert: mijn reacties hebben een reden.

3. Het kind leert: ik mag hulp vragen en grenzen voelen.

4. Het kind leert: ik heb talenten én uitdagingen.

Herkaderen is dus geen “positief denken”. Het is psychologische veiligheid creëren: een basis waarop een kind zichzelf kan leren begrijpen zonder zichzelf te veroordelen.

Als het niet herkaderd wordt, reist het mee

Zonder herkadering reist het idee “er is iets mis met mij” vaak mee door:

• schoolkeuzes (niet durven proberen)

• vriendschappen (pleasen of terugtrekken)

• relaties (bang zijn om te veel te zijn)

• werk (overcompenseren, perfectionisme, burn-out)

• ouderschap (strenger zijn voor jezelf dan je ooit voor je kind zou zijn)

Veel volwassenen komen niet alleen met klachten rond stress, overprikkeling of relatiepatronen. Ze komen met een oud, stil verdriet: “Waarom was ik zo hard voor mezelf? Waarom dacht ik dat ik fout was?”

Waarom ik therapeutische verhalen ben beginnen schrijven

Net omdat kinderen taal nodig hebben. En beelden. En een verhaal waarin ze zichzelf kunnen herkennen zonder schaamte.

Therapeutische verhalen doen iets wat uitleg soms niet kan:

• ze normaliseren zonder te minimaliseren

• ze geven woorden aan binnenwereld (gevoelens, prikkels, chaos, intensiteit)

• ze maken ruimte voor trots én kwetsbaarheid

• ze bouwen aan een vriendelijker innerlijk verhaal

In een verhaal kan een kind zichzelf ontmoeten op een veilige afstand. Het kan denken: “Ah… dat ben ik.” Zonder dat het meteen “over mij” moet gaan. En precies daardoor kan het wél binnenkomen.

Een nieuw innerlijk verhaal: van fout naar begrijpelijk

De kern is dit: neurodivergente kinderen hebben niet alleen strategieën nodig, maar ook een identiteit die zacht genoeg is om in te wonen.

Een helpend innerlijk verhaal klinkt eerder als:

• Ik ben anders bedraad, niet minder waard.

• Mijn brein werkt snel (of diep), en ik mag leren sturen.

• Ik heb prikkels nodig én rust.

• Ik mag oefenen, met steun.

• Ik hoor erbij, ook als ik anders ben.

Dat is waar therapie, ouders, leerkrachten en verhalen samenkomen: in het bouwen van een thuisgevoel vanbinnen.

Tot slot

Als je dit leest en je herkent jezelf: als kind, als ouder, als partner, als professional,… weet dan: dat vroege gevoel van “anders” is echt. En het verdient een kader dat mild is.

Want hoe vroeger we kunnen herkaderen, hoe kleiner de kans dat een kind levenslang een rugzak draagt met de overtuiging: er is iets mis met mij.En hoe groter de kans dat het leert: ik ben oké. Ik ben begrijpelijk. En ik ben niet alleen.