Het neurodivergente zenuwstelsel & je ‘window of tolerance’

Het neurodivergente zenuwstelsel & je ‘window of tolerance’

Sommige dagen voelt het alsof je best veel aankan. En andere dagen is één extra prikkel genoeg om je te doen ontploffen… of te doen verdwijnen.

Dat is geen karakterfout. Dat is je zenuwstelsel.

Je draagraam: de window of tolerance

De window of tolerance is het gebied waarin je prikkels kan verwerken terwijl je aanwezig blijft.

Binnen je raam kan je:

• nadenken

• voelen zonder overspoeld te raken

• communiceren

• keuzes maken

Buiten je raam schiet je in overleving:

• Hyperarousal (fight/flight): gejaagd, defensief, boos, paniek, “alles moet NU”

• Hypoarousal (freeze/shutdown): leeg, verdoofd, weg, dichtklappen, “laat me met rust”

Waarom is dat raam bij neurodivergentie soms kleiner?

Bij ADHD/ASS (en ook bij veel hoogbegaafde mensen) is prikkelverwerking vaak intenser:

• sneller vol hoofd

• sneller overprikkeld

• sneller emotioneel overspoeld

• sneller “crash” na lang doorduwen

Hoogbegaafdheid kan daar extra lagen aan geven: snel denken, veel verbanden, hoge innerlijke lat, gevoeligheid voor incongruentie of onrecht.

5 signalen dat je buiten je raam gaat:

• Je praat sneller of luider (of net helemaal niet)

• Je lichaam wordt warm, gespannen, onrustig

• Je wil alles oplossen of controleren

• Je verdraagt minder: geluid, vragen, aanraking

• Je denkt in zwart-wit: “altijd/nooit”, “het is gedaan”

Je raam verbreden: klein en haalbaar

Het doel is niet “nooit meer getriggerd zijn”. Het doel is: sneller terugkeren.

Probeer één van deze micro-stappen:

• Prikkelbudget: plan na drukte bewust leegte (10–20 min)

• Overgangsritueel: jas uit, water, 2 minuten stilte, pas dan praten

• Eén ding tegelijk: kies één taak, één gesprek, één beslissing

• Zintuiglijke ankers: zachte trui, dimlicht, noise-cancelling, geur die kalmeert

Een THUIS-check-in (1 minuut)

Vraag jezelf:

• Wat voel ik in mijn lichaam?

• Ben ik in ‘aan’ of in ‘uit’?

• Wat is één kleine stap richting veiligheid?

Zin die helpt: “Mijn systeem is overbelast. Ik mag vertragen.”